ZohaibAkhtar

Yazılar

Paylaş

Etik @ Kellogg

İngilizceden çevrilmiştir. Orijinalini okuyun

EMBA'da beni en çok ikilemde bırakan ders Etik oldu, çünkü beni hiç beklemediğim bir şekilde rahatsız etti.

Daha önce de etik okudum (tıpta, halk sağlığında, lisansüstü programlarda) ve bu derslerin hepsi ilkeleri öğretmekte mükemmeldi: neyin doğru, neyin yanlış olduğunu ve dürüstlükle nasıl liderlik edileceğini. Hepsinin amacı, etik bir lider olmanın ne demek olduğunu anlamama yardım etmekti.

Prof. Maryam Kouchaki'nin Kellogg'daki dersi bu özgüveni sarstı. Etiğe dair düşünce biçimime bakmamı ve “etik” saydığım şeylerin ne kadarının aslında seçimlerimle rahatça yaşayabilmek için kendime anlattığım bir hikâye olduğunu görmemi sağladı.

Bu rahatsızlık beni onun araştırmalarını incelemeye yöneltti. Prof. Kouchaki, Kellogg'da Yönetim ve Organizasyonlar profesörü ve davranışsal etik alanının önde gelen akademisyenlerinden biri; Harvard'daki Edmond J. Safra Center for Ethics'te doktora sonrası araştırmacı olarak çalışmış. Çalışmaları, kültür, teşvikler, güç dinamikleri gibi sıradan, durumsal etkenlerin, hatta günün saati kadar küçük bir şeyin bile ahlaki seçimlerimizi çoğu zaman sandığımızdan fazla şekillendirebildiğini gösteriyor.

Etiğe yaklaşımı soyut felsefeden çok uzak. Kouchaki etiği yarattığımız ortamların şekillendirdiği davranışsal bir pratik olarak ele alıyor ve liderlere, işlerinin bir parçasının da bu ortamları doğru olanı yapmak hem kendileri hem başkaları için kolaylaşacak biçimde tasarlamak olduğunu hatırlatıyor.

Anlaşılan, etik olmakla kendini etik hissetmeyi birbirine karıştırıyormuşum. İyi niyetin yeterli olduğuna inanmak hoşumuza gider. Ama çoğu zaman niyet ettiğimiz şeyle gerçekte yaptığımız şey arasındaki boşluğu sessizce kendimizi haklı çıkarma çabası doldurur. Beynimiz bir şekilde seçimlerimizin doğru olduğuna bizi ikna eder ki onlarla yaşayabilelim.

Bu bana daha derin sorular sordurdu… neden etik olmaya çalışalım ki? Neredeyse her şey rasyonelleştirilebiliyorsa, iyi olmak gerçekte ne demek… ve “iyi”nin ne olduğuna kim karar veriyor?

Bununla boğuşurken etiğin gerçek bir temeli olup olmadığını bile merak ettim… yoksa sadece bizim uydurduğumuz bir şey mi?

Belki de dersin bu kadar rahatsız edici gelmesinin nedeni buydu: “iyi” olma duygumun aslında kırılgan ve muhtemelen duruma bağlı olduğunu gözler önüne serdi. Yıllarca etik çalıştıktan sonra ben bunu yanlış anlayabildiysem, muhtemelen başka pek çok kişi de yanlış anlıyordur.

Tanıdık bir gerilim fark ediyorum: çoğumuz “iyi”nin evrensel, sabit bir tanımını isteriz, ama ahlak dediğimiz şey çoğu zaman sosyal varlıklar olarak doğamızdan doğar; iş birliği, ortak ihtiyaçlar ve kurduğumuz ortamlarla şekillenir.

Görünen o ki “Etik”, kim olduğumuza inandığımız kişi ile seçimlerimizi şekillendiren bağlamlar arasında süren bitmeyen bir pazarlık olarak karşımıza çıkıyor.

Bunu paylaşıyorum çünkü etik öğrenmenin çoğu zaman temkinli bir dirençle karşılaştığını düşünüyorum. Karşı çıkıyoruz, çünkü inançlarımıza meydan okuyor ve kendimizi sorgulatıyor… ve bu rahatsızlık konuyu hassas hissettiriyor.

Ama onu değerli kılan da tam olarak bu direnç. Bu öz farkındalık, çoğu zaman etik davrandığımıza yalnızca inanmak -İLE- kendimiz ve başkaları için doğru olanı yapabileceğimiz koşulları gerçekten yaratmak arasındaki farktır. ((Z))